05.04.2018

 

Реклама

Առաջադրանքներ

 04.04.2018

3.Նախադասությունից ամեն անգամ մեկ բառ հանելով՝ ստացիր պարզ համառոտ նախադասույթուն ՝ Լուսաբացին այգում փոքրիկ, չարաճճի նապաստակները վազվզում էին:

Այգում փոքրիկ, չարաճճի նապաստակները վազվզում էին:

Փոքրիկ, չարաճճի նապաստակները վազվզում էին:

Չարաճճի նապաստակները վազվզում էին:

Նապաստակները վազվզում էին:

4.ություն մասնիկն առանձնացրու բառերից և նոր բառեր ստացիր՝ լավություն, մեծություն, ծերություն, տաքություն, ճոխություն, տարբերություն, չարություն:

լավություն-լավ, մեծություն-մեծ, ծերություն-ծեր, տաքություն-տաք, ճոխություն-ճոխ, տարբերություն-տարբեր, չարություն-չար:

5.Դուրս գրիր այն բառերը, որոնք կենդանի են նշանակում՝ եղնիկ, քար, սեղան, այծ, գառնուկ, մատանի, լույս, շուն, պատուհան, ձի, կատու, առյուծ, սար, մեքենա:

Եղնիկ, այծ, գառնուկ, շուն, ձի, կատու, առյուծ:

6.Բառերին ավելացրու ություն ածանցը և նոր բառեր ստացիր՝ լավ, հին, տաք, մեծ, վատ, երջանիկ, մայր, հավերժ:

լավ-ություն, հին-ություն, տաք-ություն, մեծ-ություն, վատ-ություն, երջանիկ-ություն,  մայր-ություն, հավերժ-ություն:

Գուշակիր հանելուկները

*** Մարդուն մոտիկ ու մտերիմ՝ Կենդանի է հավատարիմ, Հսկում է նա փողոց ու բակ, Չի ընդունում ոչ մի կաշառք:

Շուն

*** Այն ի՞նչ իր է՝ դրված տան մեջ, Որ պատկերդ ես տեսնում իր մեջ:

Հաելի

*** Ամբողջ օրը քուն չունի, Լայն դաշտերում տուն չունի, Ծաղկից ծաղիկ է թռչում, Փեթակ ունի, բույն չունի:

Մեղու

*** Հագնում է կանաչ ու շքեղ շորեր Եվ զարդարում է հողագունդը մեր, Զարթոնք է բերում սարին ու դաշտին՝ Զուգում, պճնում է անտառ ու այգի:

Խոտ

 

 

ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔ

04.04.2018

3.Նախադասությունից ամեն անգամ մեկ բառ հանելով՝ ստացիր պարզ համառոտ նախադասույթուն :

Լուսաբացին այգում փոքրիկ, չարաճճի նապաստակները վազվզում էին:

Այգում փոքրիկ, չարաճճի նապաստակները վազվզում էին:

Փոքրիկ, չարաճճի նապաստակները վազվզում էին:

Չարաճճի նապաստակները վազվզում էին:

Նապաստակները վազվզում էին:

4.ություն մասնիկն առանձնացրու բառերից և նոր բառեր ստացիր՝

լավություն-լավ,

մեծություն-մեծ,

ծերություն-ծեր,

տաքություն-տաք,

ճոխություն-ճոխ,

տարբերություն-տարբեր,

չարություն-չար:

 

5.Դուրս գրիր այն բառերը, որոնք կենդանի են նշանակում՝ եղնիկ, քար, սեղան, այծ, գառնուկ, մատանի, լույս, շուն, պատուհան, ձի, կատու, առյուծ, սար, մեքենա:

եղնիկ,այծ,գառնուկ,շուն,ձի, կատու, առյուծ,

6.Բառերին ավելացրու ություն ածանցը և նոր բառեր ստացիր՝

լավ -լավություն,

հին-հնություն,

տաք-տաքություն,

մեծ-մեծություն,

վատ-վատություն,

երջանիկ-երջանկություն,

մայր-մայրություն,

հավերժ-հավերժություն

 

***

Մարդուն մոտիկ ու մտերիմ՝

Կենդանի է հավատարիմ,

Հսկում է նա փողոց ու բակ,

Չի ընդունում ոչ մի կաշառք:

շուն

***

Այն ի՞նչ իր է՝ դրված տան մեջ,

Որ պատկերդ ես տեսնում իր մեջ:

հայելի

***

Ամբողջ օրը քուն չունի,

Լայն դաշտերում տուն չունի,

Ծաղկից ծաղիկ է թռչում,

Փեթակ ունի, բույն չունի:

մեղու

***

Հագնում է կանաչ ու շքեղ շորեր

Եվ զարդարում է հողագունդը մեր,

Զարթոնք է բերում սարին ու դաշտին՝

Զուգում, պճնում է անտառ ու այգի:

խոտ

ՄԹՆՈԼՈՐՏ․ ՄԹՆՈԼՈՐՏԻ ԿԱԶՄԸ ԵՎ ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔԸ

07.03.2018

Ի՞նչ է մթնոլորտը, ի՞նչ գազերից է կազմված:

Մթնոլորտը Երկիր մոլորակը շրջապատող օդային թաղանթն է: Մթնոլորտը մեր մոլորակի ամենավերին, ամենաթեթև և, միաժամանակ՝ ամենաշարժունակ ոլորտն է:

Մթնոլորտը կազմված է տարբեր գազերից: Դրանցից գերակշռողը եր­կուսն են՝ ազոտը (մոտ 4/5 մաս) և թթվածինը (մոտ 1/5 մաս): Մթնոլորտը պարունակում է նաև չնչին քանակությամբ ածխաթթու գազ, օզոն, արգոն, ջրածին և այլ գազեր: Բացի գազերից՝ մթնոլորտում կան նաև ջրային գո­լորշիներ, սառցե բյուրեղներ, փոշի և ծուխ:

Ինչո՞ւ օդը չի ցրվում-հեռանում Երկրից:

Գազերի մոլեկուլները (ատոմները) Երկրից շատ հեռու երբեք չեն ցրվում-հեռանում, որովհետև  ձգողական ուժի շնորհիվ մթնոլորտը մնում է Երկրի վրա և միասին պտտվում նրա շուրջը:

Ո՞րն է մթնոլորտի վերին սահմանը:

Արտաքին ոլորտր մթնոլորտի ամենաբարձր ու ամե­նահաստ շերտն է:

Ըստ բարձրության՝ ի՞նչ շերտեր են առանձնացնում մթնոլորտում:

Ըստ բարձրության՝ իրար են հաջորդում հետեյալ հիմնական շերտերր. ներքնոլորտ, վերնոլորտ ե ար­տաքին ոլորտ:

Ինչո՞ւ է ներքնոլորտը համարվում մթնոլորտի ամենակարևոր շերտը:

Ներքնոլորտր մթնոլորտի ամենաստորին և, միաժամանակ՝ ամենակարևոր շերտն է:

Այստեղ է կենտրոնացած մթնոլորտի ամբողջ զանգ­վածի մոտ 4/5 մասր: Ներքնոլորտում են առաջանում ամպերր, անձրևը, ձյունր, կարկուտը, կայծակն ու ամպերը:

 

ՍՏՈՐԵՐԿՐՅԱ ՋՐԵՐ. ԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐ, ԱՐՏԵԶՅԱՆ ՋՐԵՐ

01.03.2018

Հարցեր և առաջադրանքներ

Ի՞նչ են ստորերկրյա ջրերը: Ինչպե՞ս են դրանք առաջանում։

Երկրի ընդերքում գտնվող ջրերը կոչվում են ստո­րերկրյա ջրեր: Ստորերկրյա ջրերը գոյացել են Երկրի մակերևույթից անձրևաջրերի և հալոցքային ջրերի ներծծման և կուտակման հետևանքով։

Որո՞նք են ջրաթափանց և ջրամերժ ապարները: Բերեք օրինակներ։

Ջրաթափանց են այն ապարները, որոնց միջով ջուրը հեշտությամբ անցնում է, օրինակ՝ տուֆը, ավազը և այլն:

Ջրամերժ են այն ապարները, որոնց միջով ջուրը չի ներծծվում: Այդ ա­պարներից են մարմարը, կավը և այլն:

Ստորերկրյա ջրերը երկրակեղևում ըստ իրենց տեղադիրքի ի՞նչ տեսակների են լինում:

Ստորերկրյա ջրերը երկրակեղևում ըստ իրենց տեղադիրքի լինում են գրունտային և միջշերտային:

Գրունտային ջրերը առաջին ջրամերժ շերտի վրա տեղադրված ջրերն են, իսկ միջշերտային ջրերը՝ երկու ջրամերժ շերտերի միջև կուտակված ջրերը:

Ի՞նչ են աղբյուրը, գեյզերը, հանքային ջուրը:

Աղբյուրներն առավել շատ տարածված են հրաբխային շրջաններում: Բարձր լեռներում ներծծված տեղումները և հալոցքային ջրե­րը, անցնելով լավային ճեղքերով և հանդիպելով թույլ թեքություն ունեցող ջրամերժ ապարաշերտի, դուրս են գալիս Երկրի մակերևույթ՝ որպես քաղց­րահամ, սառնորակ և մաքուր աղբյուրներ:

Երկրի ընդերքից պարբերաբար տաք ջուր և գոլորշի շատրվանող աղբ­յուրները կոչվում են գեյզերներ: Գեյզերներ շատ կան Կամչատկա թերակղզում:

Ստորերկրյա ջրերը, երկրակեղևում անցնելով տարբեր ապարաշերտերի միջով, իրենց մեջ լուծում են զանազան հանքային նյութեր, աղեր, գազեր և դուրս են գալիս Երկրի մակերևույթ որպես հանքային աղբյուր­ներ:

Ո՞ր ջրերն են կոչվում արտեզյան:

միջշերտային ջրերը երկու ջրամերժ շերտերի միջև կուտակված ջրերն են: Սակայն, եթե տեղանքի ռե­լիեֆը լեռնային է, ապա գոգավորություններում կուտակված միջշերտային ջրերը գտնվում են որոշակի ճնշման տակ: Բավական է վերին ջրամերժ շերտը ծակել, և ջուրը սեփական ճնշման տակ դուրս կշատրվանի Երկրի մակերևույթ: Այդ ջրերն անվանում են արտեզյան: 

Ի՞նչ նպատակներով են օգտագործվում ստորերկրյա ջրերը:

 Ստորերկրյա ջրերը քիչ են աղտոտված: Այս ջրերը շատ ավելի մաքուր են, քան գետերի և լճերի ջրերը: Ուստի այս ջրերը կարելի է առանց լրացուցիչ մաքրման օգ­տագործել խմելու և կենցաղային այլ նպատակների համար:

Դդմի պատմությունից

06.02.2018

20160809_202515

Այս շեկ հաստլիկին լավ էին ճանաչում Հին Եգիպտոսում և Հին Հռոմում: Իրենց աշխատություններում նրան նկարագրում էին Պլինիոս Ավագը, Կոլմելլան և Պետրոնիուսը:
Բոլոր ժամանակներում և բոլոր ժողովուրդների մոտ դդումը իրար ձեռքից խլխլում էին: Այն ոչ միայն որպես ուտելիք էին գործածում, այլ նաև կենցաղային կարիքները հոգալու համար. նրանից ամաններ էին պատրաստում,  ճիլոպներ, գորգիկներ, երաժշտական գործիքներ, գլխարկներ: Լատինամերիկյան կարմրամորթները մեծ դդումներից երեխաներին լողացնելու տաշտակներ էին պատրաստում, իսկ հռոմեացիները և հին հույները  երկարավուն դդումներից ջրի կամ գինու շշեր էին փորում: Հին Չինաստանում  հեղուկներ պահելու նպատակով օգտագործում էին կաթիլաձև, երկարավուն լագենարիա տեսակի  դդումը: Դրանից պատրաստում էին Խու-լու թալիսմաններ, որոնք լիություն և հաջողություն էին բերում տուն: Իսկ նորապսակները այդ թալիսմանները որպես նվեր ստանում էին հարսանիքին, որպեսզի իրենց ընտանիքները դդումի պես պտղաբեր լինեն:
Ընդհանրապես հարավ-արևելյան Ասիայի ժողովուրդների մոտ դդումը մեծ հարգանք ուներ: Կամբոջայի բնակիչները` կխմերներն, ու Լաոսում բնակվող մոն ժողովուրդը դդումը համարում էին սուրբ նախամայր, քանի որ, համաձայն լեգենդի, այդ ժողովուրդները  սերվել են դդումից:
Հին լեգենդն ասում է, որ կախարդական  թռչունը թռչում գալիս է լաոսցու տուն և պատմում, որ ջրհեղեղ է սպասվում, որը ոչ ոքի չի խնայելու: Փրկվելու համար թռչունը ցույց է տալիս դդումը և հրամայում  ողջ ընտանիքին ջրհեղեղից թաքնվել հսկա  դդմի մեջ: Երբ որ ջրերը հանդարտվում են,  դդումը հայտնվում է  սարի գագաթին: Ջրհեղեղից փրկված հին մարդիկ հողին պահ են տալիս  փրկիչ-դդմի սերմերը: Սերմերն աճում, բազմանում են, բայց սերմերի փոխարեն դդումներից մարդիկ են դուրս գալիս` մոն և կխմեր ժողովուրդների նախածնողները:
Թաիլանդի, Կամբոջայի և Լաոսի հեքիմները մինչ այժմ դդումն օգտագործում են անպտղությունը բուժելու նպատակով, ինչպես նաև հմայական ծեսերի ժամանակ` չար ոգիներից փրկելու և հարստություն բերելու համար: Թաիլանդցիները այդպես էլ անվանում են դդումը` ոսկե պահոց:
Հայտնի է դդմի օգնությամբ տունը լիություն բերելու ծեսը. պտուղը պետք է մաքրել, նրա մեջ դնել մետաղադրամներ, և այդ «խնայատուփը» պետք է դնել տան շեմին, և դեպի տուն կգա լիությունը:

Բարեկենդան

06.03.2018

108435

Բարեկենդան նշանակում  է բարի կենդանություն:
Նախկինում դրանք հեթանոսական տոնախմբությունների օրեր էին, կատարվում էին փետրվարին կամ մարտի սկզբին: Տոնը հավանաբար կապ ուներ գարնան սկսվելու հետ: Եվ պատահական չէին զվարճությունները, որոնք արթնացող բնությանը ուրախ դիմավորելու, մարդկանց վերակենդանացնելու խորհուրդ ունեին: Մարդիկ մաղթում էին միմյանց բարի կենդանություն: Հետագայում քրիստոնեությունը հարմարեցրեց իրեն և դարձրեց Մեծ Պահքի նախորդող շաբաթվա տոն, որը նշվում էր կերուխումով, մասսայական խաղերով, մրցումներով, թատերախաղերով, պարերով և այլն: Այն տևում էր երկու շաբաթ, անմիջականորեն հաջորդելով Ս. Սարգսին և ավարտվելով Մեծ պասով:  Այն նշում են ուրախ երգ ու պարով, առատ կեր ու խումով: Տոնը համաժողովրդական է և դրան մասնակցում են բոլորը: Բարեկենդանին շատ էին ամուսնությունները: Բարեկենդանի ժամանակ շատ էին կազմակերպվում խաղեր, տոնի անբաժան մասնիկները փահլեվաններն/լարախաղացներ/ էին: Տոնի երգերն են «Նուբարը», «Հանանը», «Թամզարան», «Նար-Նարը», «Ալ- յայլղուն» և այլն: 

 Տոնի խաղերն էին ճոճոախաղը, լախտին, ճանը, ընկուզախաղը և այլն: Ճոճախաղը աղջիկների  խաղ էր: Աղջիկներից մեկը նստում էր ճոճանակի վրա, իսկ նրան ճոճորողները ճիպոտով թեթև հարվածում էին նրա ոտքերին` պահանջելով բացել որևէ գաղտնիք, օր.` ասել սիրած տղայի անունը:
Ընկուզախաղը մանուկների խաղ էր: Հողի մեջ փոս էին անում և ընկույզներ էին գլորում փոսի մեջ: Հաղթում էր ամենաշատ ընկույզներ հավաքողը:  Տոնը ազդարարում էին երեկոյան` տան մեծի միջոցով: Նա գինի էր լցնում  տան բոլոր  անդամների բաժակները և ասում. <«Ահա եկավ Մեծ Պապուկ, հազար բարով մեր Բարեկենդան», որից հետո խմում էին երեք տեսակի կենաց` օրհնություն Լուսավորչի լույսին, մաղթանքներ տանը, ընտանիքի անդամներին, անեծք չար աչքին:Տոնից հետո սկսվում է Մեծ պասի շրջանը, որը քառասունիննօրյա խստապահության շրջան է. այդ ընթացքում եկեղեցին չի կատարում պսակադրության արարողություն:Տոնը ավարտվում էր հետևյալ տողերով. «Բերաններս փակեցինք սպիտակ ձվով, Աստված արժանացնի կարմիր ձվով բացելուն»: և այն տևում է 49 օր: Մեծ պահքն ավարտվում է Զատիկի` Քրիստոսի Հարության տոնով:«Այս տոնին հատուկ են ուրախությունն ու խրախճանքը, կերուխումը, հյուրասիրությունները, այցելությունները, թատերական ներկայացումները, երգ ու պարը: Ամենակարեւորն այն է, որ այն հավաքական տոն է եղել. ի տարբերություն այլ տոների, Բարեկենդանը միակն է եղել, երբ տան բոլոր անդամները հավաքվել են տոնական սեղանի շուրջ, միասնաբար զվարճացել, ուրախացել եւ դիմավորել կյանքի ու բնության նոր սկիզբը` գարունը: Տոնական խրախճանքները տեւել են երկու շաբաթ: Հասարակության բոլոր անդամները մասնակցել են տոնական արարողությանը, որովհետեւ այն հավաքական աղերսի արտահայտություն է, միմյանց նկատմամբ հոգատարության եւ սիրո դրսեւորման լավագույն առիթն է  համարվել է:

Բարեկենդանն այնքան սիրված, ժողովրդական, սպասված տոն էր, որ հայ ազգի կողմից այն ընկալվում էր որպես ամենաազգային, ինչպես նաև ամենաերջանկաբեր, խրախճանք, ճոխ ու առատ ուտելիքներ վայելելու տոն, պարերի, խաղերի, զվարճահանդեսների, թատերախաղերի, այցելությունների և ուրախության երկու շաբաթ:
Հաճախ կատակով տոնն անվանում են «փորեկենդան»: Այդ օրերին թույլատրվում էր առատ ուտելիք, կերուխում: Նախապատվությունը տրվում էր մսեղենի, կաթնեղենի, յուղի առատությանը: Տավարի, ոչխարի և թռչնեղենի մսից պատրաստում էին զանազան ճաշատեսակներ: Առաջին օրերին պատրաստում էին մեծ քանակությամբ գաթա ու հալվա: Երեկոյան ուտում էին կաթնապուր, մածուն, խաշած ձու:
Որոշ տեղերում նախապատվությունը տրվում էր փորը ձավարով ու զանազան համեմունքներով լցոնած և թոնիրում ամբողջովին խորոված ոչխարին կամ տվյալ վայրում առավել սիրված կերակրատեսակներին: Պարտադիր ճաշատեսակը խաշիլն էր, որով սկսվում էր տոնը և երկու շաբաթ պատրաստվում բոլոր տներում: Տանտիկիններն իրենց պահած մթերքներով շռայլորեն հյուրասիրում էին ընտանիքի անդամներին և հյուրերին: Վերջին օրը` երեկոյան, կաթնապուր ու մածում էին ուտում, վրայից` խաշած ձու, ասելով. «բերաններս փակում ենք սպիտակ ձվով: Աստված արժանացնի կարմիր ձվով բաց անելու»,- ակնարկելով, որ ահա սկսվում է Մեծ պասը, որի 49 օրերի ընթացքում այլևս ձու չպիտի ուտեն մինչև Զատիկ: Որոշ տեղերում ձուն խաշելու փոխարեն ձվածեղ էին պատրաստում: Տոնին պատրաստվում և մասնակցում էին բոլորը` մեծ, թե փոքր: Չնայած ամենուր դեռ ձյուն էր, ցուրտ, սակայն դա չէր խանգարում, որ մարդիկ զվարճանան:
Հին ժամանակներում տոնախմբությունների, թատերական ներկայացումների կամ որսորդության ընթացքում հայերը դիմակ հագնելու սովորությունը եղել է Բարեկենդանի գլխավոր զվարճությունը: Դիմակավոր խաղերի ու թատերական ժողովրդական  ներկայացումների ժամանակ ծիծաղախառն կատակներով քննադատության էին ենթարկվում մեծավորներն ու իշխանավորները: Հավաքվում էին մեծ ու փոքր, մի կողմ էին դրվում պետական կամ եկեղեցական օրենքները, ամեն մարդ առանց քաշվելու ասում էր իր խոսքը: Նույնիսկ եկեղեցին է այդ օրը խստակենցաղ հոգևորականների համար սահմանել որոշ ազատություն: Փաստորեն, Բուն Բարեկենդանը, բացի խրախճանքից, կերուխումից, նաև ազատության օր էր: Երեկոյան, երբ խնջույքներից հոգնած մեծերը հավաքվում էւն տանը, դուռը թափով բացվում էր և աղմուկով, երգով, թմբուկով ներս էր ընկնում դիմակավորված երեխաների խումբը: Տղաները հագած էին լինում աղջիկների հագուստ, փոքրերը` մեծի, երբեմն` ծաղրածուի: Արտաքինը պիտի հնարավորին չափ ծիծաղաշարժ լիներ, դեմքերին դնում էին ծիծաղելի դիմակներ կամ մուր, ալյուր քսում, ածուխով ներկում: Երեխաները տեսարան էին ներկայացնում գյուղի կյանքից կամ խաղում էին որևէ սրամիտ սյուժե («Բեկ ու գզիր», «Պարոն գզիր», «Գող և փաշա» և այլն):
«Շնորհավոր Բարեկենդան,
Բարով հասնենք Սուրբ Հարության»: